Ganglion – co to jest? Objawy, przyczyny, leczenie

Stawy i ścięgna są skomplikowanymi elementami narządu ruchu. Narażone są one na powstawanie różnorodnych zaburzeń, do których należy stosunkowo często diagnozowany ganglion. Jest to twardy guzek wypełniony płynem lub gęstą mazią, określany także jako torbiel galaretowata. Dowiedz się więcej na temat tego schorzenia oraz poznaj metody diagnostyki i leczenia! 

Jak wygląda i czym jest ganglion?

Jak wygląda i czym jest ganglion?

Ganglion, inaczej torbiel galaretowata, to przestrzeń jamista, której wnętrze wypełnia gęsty płyn lub maź. Guzek taki wytwarza się przy torebkach stawowych lub pochewkach ścięgien, ale nie jest z nimi bezpośrednio połączony – stanowi uwypuklenie torebki stawowej lub pochewki ścięgna. Zmiana taka jest więc głęboka. Od zewnątrz natomiast ganglion wygląda jak uwypuklenie, stosunkowo twarde w dotyku (w porównaniu do tkanek miękkich), ale nieco plastyczne – przy ucisku zazwyczaj cechuje go ruchomość względem podłoża.

Najczęściej diagnozowany jest ganglion nadgarstka oraz ścięgien palców. Nieco rzadziej zmiany takie pojawiają się w obrębie stawu skokowego (kolana) i stóp.

Guzek, jakim jest ganglion, jest zmianą łagodną o charakterze nienowotworowym. Za jego twardość odpowiada otoczka zbudowana z tkanki łącznej o zbitej strukturze. Gangliony mogą mieć różną wielkość, w zależności od tego, ile galaretowatego płyny je wypełnia. Najczęściej początkowo mają średnicę kilku milimetrów. Z czasem jednak mogą osiągać wielkość kilku centymetrów. Nie są jednak na tyle twarde, aby wpływały na ciągłość skóry – rozwijają się pod jej powierzchnią. Charakterystyczna jest też zmiana ich rozmiarów, nawet kilkakrotnie w ciągu dnia. Zwykle powiększają się one po wysiłku, nadmiernym obciążeniu okolicy stawu zajętego przez torbiel.

Jakie objawy towarzyszą pacjentowi z taką zmianą?

Jakie objawy towarzyszą pacjentowi z taką zmianą?

Sam ganglion najczęściej nie powoduje bólu czy dyskomfortu. Jednak ponieważ może zmieniać rozmiar, niekiedy uciska na okoliczne tkanki i zakończenia nerwowe, przez co w części przypadków pacjent odczuwa dolegliwości bólowe. Możliwymi objawami są również zaburzenia czucia, mrowienie kończyny czy uczucie ucisku.

Ponadto duża torbiel galaretowata może powodować ograniczenie ruchomości stawu  wynikające z konfliktu ganglionu z okolicznymi tkankami. . Zdarza się również, że w obrębie torbieli toczy się stan zapalny. Wówczas podskórne uwypuklenie odpowiada za zwiększoną wrażliwość na dotyk. Ganglion może też utrudniać wykonywanie codziennych czynności.

Jakie są przyczyny powstawania ganglionu i czynniki ryzyka? 

Jakie są przyczyny powstawania ganglionu i czynniki ryzyka?

Przypuszcza się, że ganglion powstaje w wyniku degeneracji tkanki łącznej. Za to natomiast odpowiada głównie przeciążenie. Z tego powodu zmiany takie częściej występują u osób, które uprawiają sport lub ze względu na rodzaj pracy wykonują powtarzalne ruchy w obrębie danego stawu.

Ze względu na związek ganglionów ze stanami przeciążeniowymi najczęściej występują one u osób młodych i aktywnych zawodowo, w przedziale wiekowym od 20 do 40 lat. Nieco częściej przypadłość ta dotyczy płci żeńskiej. Na chorobę narażone są osoby wykonujące pracę przy komputerze, a także pełniące stanowiska wymagające aktywności fizycznej.

Profilaktyka - czy można zapobiec powstaniu ganglionu? 

Profilaktyka – czy można zapobiec powstaniu ganglionu?

W ramach profilaktyki szczególnie istotne znaczenie ma właściwa ergonomia pracy. Osoby wykonujące monotonne, powtarzalne ruchy nadgarstkami, kolanami lub stopami powinny robić regularne przerwy. Sportowcy natomiast muszą pamiętać o rozgrzewce i właściwej technice wykonywanych ćwiczeń. Narządu ruchu nie należy przeciążać, dlatego ważny jest także odpoczynek i dostosowywanie aktywności do własnych możliwości.

Na czym polega diagnostyka tego schorzenia? Kiedy udać się do specjalisty?

Na czym polega diagnostyka tego schorzenia? Kiedy udać się do specjalisty?

Pomimo iż ganglion to nienowotworowa przestrzeń jamista, która raczej nie ulega zezłośliwieniu, po jego zaobserwowaniu warto wybrać się do lekarza w celu wykluczenia guzów o innym charakterze. W rzadkich przypadkach zmiany takie ulegają zezłośliwieniu, co zwykle ma związek z brakiem odpowiedniego leczenia. Ponadto torbiele należy różnicować z innymi schorzeniami, które mogą dawać podobne objawy. Do takich należą m.in. stany zapalne w stawie lub martwica kości. W przypadku pojawienia się guzka w okolicach nadgarstka lub innej partii ciała warto więc zasięgnąć porady lekarza.

W celu postawienia diagnozy lekarz w pierwszej kolejności wykonuje badanie palpacyjne. Niekiedy to wystarcza, ale zwykle Pacjentowi zaleca się także wykonanie badań obrazowych uwidaczniających struktury wewnętrzne – ultrasonograficznego (USG), zdjęcia rentgenowskiego (RTG) lub rezonansu magnetycznego (MRI). Niekiedy wykonuje się też badania oceniające unaczynienie kończyny. Sam ganglion zwykle nie wymaga potwierdzenia w badaniach, a dodatkowe metody diagnostyczne służą raczej wykluczeniu innych patologii.

Lekarzem specjalizującym się w chorobach układu ruchu jest ortopeda. W przypadku zmiany o charakterze torbieli galaretowatej warto udać się właśnie do takiego specjalisty.

Jak wygląda leczenie ganglionu? Działania zachowawcze

Jak wygląda leczenie ganglionu? Działania zachowawcze

Jeśli pacjent nie odczuwa bólu i ganglion nie ogranicza w znacznym stopniu jego sprawności, w pierwszej kolejności zwykle podejmuje się leczenie zachowawcze. Polega ono na odciążeniu chorej części ciała. W tym celu stosuje się specjalne szyny i stabilizatory. Nie istnieją domowe sposoby na ganglion, które pozwoliłyby go usunąć, jednak ważne jest, żeby pacjent zrezygnował z nadmiernej aktywności obciążającej dany staw. W wielu przypadkach metody zachowawcze pozwalają na zmniejszenie nadmiernej ilości płynu – ganglion może się wchłonąć bez ingerencji chirurgicznej.

Rola fizjoterapii w leczeniu guzków galaretowatych 

Rola fizjoterapii w leczeniu guzków galaretowatych

Jednocześnie z działaniami zachowawczymi pozwalającymi odciążać chory staw zwykle zaleca się sposoby leczenia z zakresu fizjoterapii. Terapia ruchowa (kinezyterapia) pozwala na zwiększenie ruchomości stawu i poprawę sprawności pacjenta. Ponadto w celu eliminacji dolegliwości bólowych i poprawy ruchomości stosuje się również m.in.:

• laseroterapię,
• ultradźwięki,
• fonoforezę,
• jonosferę,
• kinesiotaping (taśmowanie),
• magnetoterapię.

Metody leczenia ganglionu - leczenie operacyjne

Metody leczenia ganglionu – leczenie operacyjne

Jeśli pomimo działań zachowawczych i fizjoterapii ganglion wypełniony gęstym płynem nie zanika, stosuje się również metody chirurgiczne. Przeprowadzana jest punkcja, która polega na odessaniu nadmiaru substancji płynnej, następnie przez tę samą igłę podaje się leki sterydowe bezpośrednio do zmiany. W następstwie miejscowego podania leku dochodzi do ograniczenia produkcji galaretowatej treści przez ściany torbieli i błonę maziową.

Niekiedy gangliony mają skłonność do nawrotu. Przy ponownym pojawieniu się zmiany przeprowadzany jest zabieg chirurgiczny. Polega on na wykonaniu niewielkiego nacięcia i usunięciu zmiany w całości – torebki gangliona wraz z całą zawartością. Najczęściej usunięcie torbieli przeprowadza się w znieczuleniu miejscowym.