Uszkodzenie łąkotki – przyczyny, objawy i rehabilitacja

Kolano to jeden z najważniejszych stawów w ciele człowieka, umożliwiający sprawne poruszanie. Niestety, ze względu na swoje specyficzne funkcje oraz budowę jest także podatny na różnego rodzaju przeciążenia oraz kontuzje. Łąkotki przyśrodkowa i boczna to część stawu kolanowego odpowiadająca m.in. za amortyzację wstrząsów i stabilizację. To właśnie ich dotyczy spora część wszystkich urazów w obrębie kolana.

Z tekstu dowiesz się:

• czym są łąkotki i jakie pełnią funkcje,
• jakie są przyczyny uszkodzenia łąkotek,
• co jest objawem uszkodzenia łąkotki,
• w jaki sposób może być leczona pęknięta łąkotka.

Łąkotka przyśrodkowa i boczna – jakie pełnią funkcje?

Łąkotka przyśrodkowa i boczna – jakie pełnią funkcje?

Łąkotki to niewielkie struktury anatomiczne w kształcie półksiężyca, zbudowane z gęstej tkanki łącznej włóknisto-chrzęstnej. Są zlokalizowane między kością piszczelową i udową. W kolanie znajdują się dwie łąkotki – łąkotka przyśrodkowa i łąkotka boczna. Ich specyficzna budowa sprawia, że zachowują się jak amortyzatory, dopasowując się do kształtu powierzchni stawowych, zabezpieczając je przed ścieraniem.

Łąkotka przyśrodkowa znajduje się po wewnętrznej stronie kolana, jest długa i ściśle zrośnięta z torebką stawową, przez co ma ograniczoną ruchomość. Pełni głównie rolę stabilizatora i pomaga w utrzymaniu odpowiedniej pracy powierzchni stawowych między kością udową a piszczelową. Zapobiega nadmiernemu przemieszczaniu się kości w stronę wewnętrzną (przyśrodkową) i minimalizuje ryzyko skręcenia kolana do wewnątrz.

Łąkotka boczna znajduje się po zewnętrznej stronie, ma bardziej owalny kształt i większą ruchomość dzięki luźniejszemu połączeniu z torebką stawową. Również odpowiada za stabilizację kolana, ale w odniesieniu do ruchów bocznych. Ponadto obie łąkotki są odpowiedzialne za rozprowadzanie mazi stawowej i odżywienia chrząstki stawowej, amortyzowanie i równomierne rozkładanie sił działających na staw kolanowy podczas chodzenia, biegania i innych aktywności fizycznych. Uszkodzenie łąkotki bocznej występuje dużo rzadziej.

Uszkodzenie łąkotki – przyczyny urazów

Uszkodzenie łąkotki – przyczyny urazów

Najczęstszym uszkodzeniem łąkotki jest jej częściowe lub całkowite rozerwanie, które może wystąpić w różnych okolicznościach, zarówno w wyniku nagłego urazu, jak i wskutek powtarzającego się przeciążenia kolana. Łąkotki podczas zginania i prostowania nogi poruszają się w tył i w przód. Ich budowa sprawia, że staw kolanowy może się poruszać obrotowo. Przy gwałtownym, nagłym wyproście albo bardzo szybkim skręcie zgiętego, pracującego kolana może dojść do zaklinowania się łąkotki. To częsta kontuzja spotykana m.in. u narciarzy.

Uszkodzona łąkotka może być również powiązana z urazami więzadła krzyżowego przedniego, spotykanymi u osób uprawiających takie sporty jak: piłka nożna, hokej czy siatkówka.

Inne przyczyny uszkodzenia łąkotki to:

• zmiany zwyrodnieniowe łąkotki, torbiele w stawie kolanowym,
• nawarstwiające się mikrourazy, doznawane w trakcie uprawiania sportu przez dłuższy czas,
• powtarzające się przeciążenia i naciski na kolano, na przykład podczas wykonywania powtarzających się ruchów lub pracy fizycznej,
• zużywanie się łąkotek i utrata elastyczności postępująca wraz z wiekiem,
• nadwaga i otyłość,
• urazy w obrębie innych struktur anatomicznych, m.in. więzadła krzyżowego oraz pobocznego,
• zaburzenia biomechaniki stawu kolanowego,
• przebyte urazy kolana.

W zależności od przyczyny wyróżnia się kilka typów uszkodzenia łąkotki: podłużne, poprzeczne, poziome lub złożone. Od rodzaju wystąpienia uszkodzenia uzależnione jest dalsze postępowanie medyczne.

Uszkodzona łąkotka w stawie kolanowym – objawy

Uszkodzona łąkotka w stawie kolanowym – objawy

Dużo częściej dochodzi do uszkodzenia łąkotki przyśrodkowej niż bocznej. W zależności od stopnia kontuzji łąkotki – objawy mogą się różnić. Najczęściej występujące to:

• umiarkowany lub ostry ból z tyłu, po stronie bocznej lub przyśrodkowej kolana, nasilający się podczas ruchu,
• obrzęk kolana, a czasem trudności z poruszaniem się związane z nagromadzonym płynem w zamkniętym stawie,
• trudności w pełnym wyprostowaniu lub zgięciu kolana i towarzyszące dolegliwości bólowe,
• wrażenie „trzaskania” w kolanie zwłaszcza podczas chodzenia po schodach,
• utrata stabilności stawu kolanowego, czasami zdarza się nawet samoistne ugięcie prowadzące do upadku.

Warto zaznaczyć, że nie zawsze musi nastąpić uraz, aby doszło do uszkodzenia łąkotki. Jeśli postępująca kontuzja wynika ze stanu zapalnego lub zmian zwyrodnieniowych, pacjent nie zawsze jest świadomy początkowego stadium urazu, a objawy mogą pojawiać się stopniowo. Często również trudno je odróżnić od dolegliwości wynikających z innych schorzeń stawu kolanowego, dlatego każdorazowo należy skonsultować się z lekarzem lub fizjoterapeutą. Trzeba pamiętać, że jeśli uszkodzenie łąkotki nie jest odpowiednio leczone, może dojść do powikłań, w tym stopniowego zaniku mięśnia czworogłowego uda.

Diagnostyka uszkodzonej łąkotki kolana

Diagnostyka uszkodzonej łąkotki kolana

Aby uzyskać precyzyjną i szybką diagnozę uszkodzenia łąkotki, należy skorzystać z połączenie dwóch metod – badań obrazowych oraz funkcjonalnych. Testy z zakresu fizjoterapii, które mogą pomóc w zidentyfikowaniu uszkodzenia łąkotki, to m.in. testy McMurraya czy Apleya. Obejmują np. badania palpacyjne, sprawdzanie zakresów ruchu oraz oceniają dolegliwości bólowe w różnych pozycjach oraz obciążeniu stawu.

Najczęściej stosowaną metodą obrazowania w diagnostyce urazów łąkotki jest rezonans magnetyczny (MRI). MRI pozwala na dokładną ocenę budowy i rodzaju uszkodzenia łąkotki przyśrodkowej lub bocznej, a także ocenę innych struktur anatomicznych stawu kolanowego, takich jak chrząstka, więzadła i torebka stawowa. Dzięki przeprowadzeniu rezonansu lekarz zna dokładną anatomię kolana i może szczegółowo zaplanować potencjalną operację lub zaproponować alternatywne metody leczenia.

Badania dodatkowe, np. USG, nie służą do identyfikacji rodzaju i stopnia kontuzji uszkodzonego fragmentu łąkotki, ale mogą być pomocne w diagnozowaniu stanów zapalnych czy stopnia zużycia chrząstki.

Na podstawie uzyskanych wyników badań oraz danych uzyskanych w trakcie wywiadu z pacjentem lekarz ustala odpowiednią procedurę leczenia.

Jak wygląda leczenie zachowawcze i rehabilitacja uszkodzonej łąkotki?

Jak wygląda leczenie zachowawcze i rehabilitacja uszkodzonej łąkotki?

Leczenie zachowawcze i rehabilitacja uszkodzonej łąkotki zależą od stopnia oraz miejsca jej uszkodzenia. Mają na celu zmniejszenie bólu, obrzęku oraz przywrócenia stabilności i funkcji stawu kolanowego. W początkowej fazie leczenia zaleca się unikanie nadmiernego obciążania kolana i aktywności, które mogłyby nasilić uszkodzenie łąkotki. Odpoczynek pozwala na zmniejszenie stanu zapalnego i daje szansę na samoistną regenerację.

W zmniejszeniu obrzęku oraz bólu mogą pomóc zimne okłady lub żele o działaniu chłodzącym. Jeśli ból jest silny, ortopeda może przepisać leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Nieodłączną częścią powrotu do zdrowia jest rehabilitacja. Ćwiczenia wykonywane pod nadzorem fizjoterapeuty są dostosowywane do stopnia uszkodzenia i skupiają się na wzmocnieniu mięśni wokół kolana, poprawie zakresu ruchu, równowagi oraz stabilności stawu. Dodatkowo można zastosować terapię manualną i masaże, które rozluźnią struktury mięśni, zmniejszą napięcia wokół stawu i poprawią krążenie krwi w kończynie, przyspieszając gojenie. Stopniowo, po ustąpieniu objawów i w miarę postępu rehabilitacji, pacjent może powrócić do aktywności fizycznych, jednak z zachowaniem ostrożności i unikaniem przeciążania kolana.

Artroskopia kolana – sposób leczenia uszkodzonej łąkotki

Artroskopia kolana – sposób leczenia uszkodzonej łąkotki

W zdecydowanej większości przypadków urazów łąkotka wymaga jednak leczenia operacyjnego – głównie dlatego, że uszkodzenie najczęściej występuje w obrębie nieukrwionej tkanki, która nie zregeneruje się sama. Zazwyczaj przeprowadza się artroskopię kolana, czyli wziernikowanie stawu poprzez niewielkie nacięcia w skórze.

Chirurg posiada szereg różnych możliwości w zakresie leczenia łąkotek: najczęściej wykonuje się szycie lub częściową meniscektomię (usunięcie niewielkiego fragmentu uszkodzonej łąkotki). W rzadkich przypadkach, po całkowitych meniscektomiach, można wykonać się allogeniczny przeszczep łąkotki, czyli wszycie łąkotki pobranej od dawcy. Dużo częstszy zabieg szycia uszkodzonej łąkotki wykonać można w przypadku uszkodzeń występujących w obszarze ze stosunkowo wysokim potencjałem regeneracji. Jeśli nie ma możliwości zszycia lub innego połączenia oderwanych części łąkotki, można zastosować tzw. skafoldy, czyli pewnego rodzaju matryce (kolagenowe lub poliuretanowe) będące implantem brakującego fragmentu łąkotki.

Oczywiście należy pamiętać, że każda operacja łąkotki wymaga również specjalistycznej rehabilitacji. Powrót pacjenta do pełnej sprawności może trwać nawet do 16 tygodni. W tym czasie chory najpierw porusza się o kulach, wykonuje różnego rodzaju ćwiczenia oraz korzysta z zaleconych przez lekarza zabiegów fizjoterapeutycznych (krioterapia, elektrostymulacja, ultradźwięki). Dopiero po zakończeniu rehabilitacji możliwy jest powrót do pełnej aktywności fizycznej.